iyifilm.co
Vertigo efekti adını aynı isimli 1958 yapımı Alfred Hitchcock filminden alan özel bir kamera tekniğidir.
Dolly zoom, Hitchcock efekti olarak da bilinen kamera hilesi, ilk kullanıldığı günden bu yana sinema filmlerinde sıklıkla başvurulan bir anlatı yöntemidir. Genellikle baş dönmesi, yükseklik korkusu ve endişe içeren sahnelerde kullanılan bu efekt, izleyiciyi hikayenin duygu durumuna sokmakta, filmin içine çekmekte oldukça etkili bir yöntemdir.
Vertigo Efekti Nedir?
Vertigo (1958) © Paramount Pictures
Teknik bir anlatımla Vertigo efekti, kameranın ileri veya geri hareketi sırasında, ters ve eşit oranda optik zoom (yakınlaştırma) yapılarak kadrajda bulunan konu büyüklüğünün sabit tutulmasıdır.
Efekt konunun merkezini kameranın kadrajı içinde sabit tutarken, diğer objeleri yani konunun önü, arkası ve yanındaki nesneleri hızlı odak değişimiyle hareketli hale getirir. Görsel algıyı bozan teknik, seyircide farklı duygular uyandırır.
İlk olarak Alfred Hitchcock'un aynı adlı Vertigo (1958) filminde James Stewart'un canlandırdığı John Scottie Ferguson karakterinin yükseklik nedeniyle baş dönmesi yaşadığını göstermek amacıyla kullanılmıştır.
"Bir gece Londra'da, Albert Hall'daki bir baloda çok sarhoş olmuştum ve her şeyin benden uzaklaştığını hissetmiştim. Bu hissi Rebecca'da (1940) denemek istedim ama yapamadılar. On beş yıl sonra Vertigo'da dolly ile zoom'u birlikte kullanarak sonunda başardık." — Alfred Hitchcock, François Truffaut ile söyleşiden
Yönetmenler bazı durumlarda ise efekti hikayede bir kırılmayı ya da alışılmadık durumları anlatırken tercih edebiliyor.
Quentin Tarantino ise 1994 yapımı Pulp Fiction filminde Uma Thurman'ın canlandırdığı Mia karakterinin aşırı doz uyuşturucu aldığı sahnede karakterin bilinç kaybı yaşadığı anın hissiyatını verebilmek için kullanmıştır.
https://vimeo.com/84548119
Vertigo Efektinin Kullanıldığı Ünlü Sahneler
Hitchcock'tan sonra pek çok yönetmen dolly zoom'u kendi hikayesine uyarladı. Efektin en çok bilinen kullanımlarından bazıları:
- Jaws (1975): Şerif Brody plajda köpekbalığı saldırısını fark ettiği anda arka plan ona doğru çekilir. Steven Spielberg efekti dehşetin bir anda yüze çarptığı hissi için kullanır.
- Raging Bull (1980): Jake LaMotta'nın Sugar Ray Robinson ile maçında ring kayar gibi uzar. Martin Scorsese yaklaşan yıkımı tek bir çekimde hissettirir.
- Goodfellas (1990): Henry ve Jimmy'nin restoran sahnesinde pencerenin dışındaki sokak yavaşça yaklaşır. Scorsese bu kez paranoyayı ve ikili arasında kapanan mesafeyi anlatır.
- La Haine (1995): Vinz ve Hubert bir çatıda dururken arkalarındaki Paris aniden kayar. Mathieu Kassovitz kahramanlarıyla şehir arasındaki kopukluğu gösterir.
- Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği (2001): Frodo yolda Kara Süvari'nin yaklaştığını sezdiğinde yol uzayıp daralır. Peter Jackson tehlikenin önsezisini görünür kılar.
- Ratatouille (2007): Eleştirmen Anton Ego yemeğin ilk lokmasıyla çocukluğundaki mutfağa geri döner. Pixar efekti korku yerine bir hatıranın ani gücü için kullanır.
Vertigo Efekti (Dolly Zoom) Nasıl Yapılır?
Tekniği uygulayabilmek, efekti verimli şekilde kullanabilmek için iki temel ekipmana ihtiyaç duyulur: Dolly ya da şaryo ve zoom yapabilen bir kamera lensi.
İstenilen etkiyi oluşturabilmek için kamera dolly üzerinde ileri ya da geri doğru hareket ederken, kameranın lensiyle aynı orantıda ters zoom (dolly ileri doğruysa zoom out, geriye doğruysa zoom in) yapılır.
