Sinemada Sansür: Ülkesinde Yasaklanan 10 Yönetmen

Sinemada Sansür: Ülkesinde Yasaklanan 10 Yönetmen

0 Shares
0
0
0
0
0
0

Sansür tarih boyunca gelişerek, bazen cisim ve boyut değiştirerek, zaman zaman artan ve azalan yapısıyla günümüze kadar ulaşmıştır. Sinema tarihi boyunca sansür ve yasaklar daima var olmuştur. Tartışmalı filmler çoğu ülkede sansür kuruluşları ya da yerel veya ulusal makamlar tarafından yasaklanmış, sinema izleyicisi ve yönetmen “sansür” adı verilen bir kontrol mekanizmasıyla kısıtlanmıştır.

Bu listede, çalışmalarının uygun olmadığı düşünüldüğü için ülkelerinde yasaklanan 10 büyük yönetmenden bahsedeceğiz. Göreceğiniz gibi en büyük sansürcüler, otoriter hükümetler ve dini kurumlar.

Bunu göz önünde bulundurursak İrlandalı oyun yazarı George Bernard Shaw tarafından 1894 yılında yazılan Bayan Warren’ın Mesleği oyunundan bir alıntı yapmak iyi bir fikir olabilir.

“Sansür, herkesin mevcut fikirlere ve kurumlara meydan okumasını önlemek için var. Tüm gelişmeler, zorlanarak başlatılmakta ve mevcut kurumlara destek verilerek yürütülmekte. Sonuç olarak, ilerlemenin ilk koşulu sansürün kaldırılması.”

Bayan Warren’ın Mesleği

10. Jean Marie Teno

Sinemada Sansür: Ülkesinde Yasaklanan 10 Yönetmen
Jean Marie Teno

Provokatif yönetmen Jean Marie Teno, farklı biçimler denemeye çalışan “yeni” Afrikalı sinemacılardan. Sinemasını ülkesinin sorunları hakkında bir şeyler söylemek için kullanan yönetmen; sömürge sonrası Kamerun’daki politik ve sosyal konulara değiniyor. Kurmaca ve belgesel unsurlarını birleştirerek, yenilikçi bir yapı oluşturmak için estetik görüntüler ve anlatı teknikleri kullanıyor.

Daniel Kamwa’nın 1975 yapımı Pousse Pousse filmi Teno’ya, Afrika’daki sosyal sorunları gösterebilecek gücün sinema olduğunu gösterdi. Teno’nun en iyi kurmaca belgesellerinden biri olan 1998 yapımı L’eau de Misere’de Kamerun’daki kirli su kaynakları sorunuyla ilgilendi.

Kamerunluların yaşadığı gerçekliği göstermek için sosyal bilinç içeren film yapımcılığını kullandı. Kamerun siyasetini eleştiren bir diğer filmi Afrique, je te Plumerai, devam eden sömürge baskısının mirasını irdeledi. Jean Marie Teno, 1978’te Fransa’ya gitti. Teno Fransa’ya gitmeden sekiz yıl önce, dönemin Kamerun başkanı Ahidjo olağanüstü hal uygulamış, ülkede rejim baskısı artmıştı. Şimdiki başkan Paul Biya, Afrika’nın en uzun süre iktidarda kalan yöneticisi. Teno’nun çektiği filmleri Biya rejiminde göstermesi ise imkansız.

Kamerun’da yaşam olağanüstü hal nedeniyle daha da kötüye gidiyordu. Teno, Afrika Raporu’na Kamerun’daki sinemanın durumunun korkunç olduğunu itiraf etti ve devletin her yerde şüphe uyandıran, her zaman şiddetli ve her zaman baskıcı olduğunu söyledi.

9. Jafar Panahi

Sinemada Sansür: Ülkesinde Yasaklanan 10 Yönetmen
Jafar Panahi

Ünlü yönetmen Jafar Panahi, 2010 yılında karısı ve 15 arkadaşıyla birlikte evinden alındı. Panahi aynı yıl tutuklandı. Hükümet tutuklandığını doğruladı. Ancak suçlamanın ne olduğu İran Kültür ve İslami Rehberlik Bakanlığı açıklayana kadar belli değildi. Bakanlığın açıkladığına göre suçlama cumhurbaşkanı Mahmut Ahmedinejad’ın seçildiği tartışmalı ve tekrarlanan 2009 seçimleriyle alakalı belgesel yapmaya çalışmaktı.

Panahi bir İran-Fransız kültür kuruluşu olan Pouya Kültür Merkezi’nin yöneticisi Abbas Bakhtiari’ye hapishanede gördüğü kötü muameleyi anlattı ve ailesinin tehdit edildiğini itiraf etti. 2011 yılında mahkeme Panahi’nin cezasını onadı ve yönetmen ev hapsine alındı. Ayrıca yurtdışına çıkma yasağı da getirildi.

Panahi’nin tutuklanması dünyanın her yerinden kınandı. Ünlü yönetmenin serbest bırakılması için 50 İranlı yönetmen, oyuncu ve sanatçıyla; dünyaca ünlü yönetmenler Paul Thomas Anderson ve Francis Ford Coppola bir bildiriye [1] imza attı. Panahi, 2011 yılında İran hükümeti tarafından yasaklanmadan önce de neredeyse 10 yıldır baskı altındaydı. Ancak yasağa rağmen, sevdiği işi yapmayı başardı. Hatta en iyi filmlerinden birini de hükümetin bu haksız muamelesinden sonra çekti.

Ünlü yönetmenin başrolünde oynadığı ve yönettiği Taxi kurgu-belgesel filmi 2015 yılında yayınlandı. Tahran‘ın renkli sokaklarında ilerleyen taksi, her kesimden yolcuyu konuk eder ve şoför koltuğunda oturan kişi her yolcuyla farklı bir konu üzerine sohbet eder. Direksiyondaki isim ise yönetmen Jafar Panahi’dir. Muhafazkar bir adam, korsan film satıcısı, yaralı bir adam ve karısı, bir çift yaşlı kadın ve yeğeni Hana. Panahi, Hana’yı okuldan aldığında, Hana Panahi’den bir okul projesi için kısa bir film hazırlamasına yardım etmesini istiyor ve ikisi öğretmen tarafından verilen kurallardan birini tartışmaya başlıyor: İran’ın olumsuz imajını gösterme fikri.

8. Peter Watkins

Sinemada Sansür: Ülkesinde Yasaklanan 10 Yönetmen
Peter Watkins

İngiliz yönetmen Peter Watkins, toplumu analiz etmek için mockumentary (uydurma belgesel) tarzında filmler çekmeyi tercih ediyor. 1971 yılında çektiği Punishment Park filminde, Başkan Nixon ABD’de olağanüstü hal ilan ediyor ve yalnızca savaş karşıtı hareketleri değil, feministleri, vicdani retçileri ve komünistleri de iç güvenlik için risk olarak değerlendirip Mojave Çölü’ndeki parka göndermeye karar veriyor.

Film, ABD’deki polis vahşetini acımasızca eleştiriyordu. 1971’de gösterime girdiğinde büyük tepkilere yol açtı. Paranoyak bir fantezi olarak kabul edildi ve Hollywood filmi dağıtmayı reddetti.

Filmin DVD versiyonu herkesin neler olduğunu daha iyi değerlendirmesi için Watkins’in bu sorusuyla tanıtıldı: “Bugün dünyada yaşananlar olaylara rağmen Punishment Park filmi sözde paranoyak bir fantezi olarak gösterilmeye devam edilebilir mi?”

Tartışmalı sinema dilini hesaba katarak, zamanda geriye gidersek, özellikle de 1964’e, filmlerin gösterimi için çeşitli zorluklar yaşadığını rahatlıkla görebiliyoruz. Çektiği The War Game oldukça düşük bütçeli ve kahramanı olmayan bir filmdi. Birçok kişi tarafından savaş karşıtı bir film olarak tanımlanıyordu. Hükümetin müdahalesi sonucunda BBC’de gösterilmesi yasaklandı. Nükleer bombanın Hiroşima’ya atılmasının 20. yıl dönümünü anmayı amaçlayan ve nükleer saldırının dehşetini gözler önüne seren bu drama-belgesel, hükümet tarafından “yanlışlıklar” içerdiği iddiasıyla yasaklandı.

BBC yasağı yıllarca sürdürdü ve yönetmen Peter Watkins‘in fillmi 1985 yılına kadar yasaklı kaldı.

7. Luchino Visconti

Sinemada Sansür: Ülkesinde Yasaklanan 10 Yönetmen
Luchino Visconti

1939 ile 1944 arasında, İtalya‘da yılda ortalama 72 film izlendi. Bu, Mussolini’nin faşist rejimi altında sinemanın önemini gösteriyordu. II. Dünya Savaşı’ndan sonra İtalyan sinema endüstrisi neredeyse çöktü, bu yüzden İtalyan sinema salonları sadece yabancı filmleri göstermek zorunda kaldı. Ancak, faşist rejimin yabancı filmler göstermedeki gönülsüzlüğü ve kendi kendine yeterlilik politikası sadece ekonomik değil, aynı zamanda kültürel olarak İtalyan film endüstrisinin gerilemesine yol açtı.

Mussolini, sinemanın dönemin en güçlü sanatı olduğuna inanıyordu ve bu yüzden İtalya‘da nelerin gösterildiğiyle fazlasıyla ilgilendi. Hatta rejim, 1935’te Centro Sperimentale di Cinematografia‘yı [2] ve 1937’de en ünlü film yapım komplekslerinden biri olan Cinecittà‘yı [3] kurdu. Sinema rejim tarafından desteklendi. Ancak başını belaya sokmak istemiyorsan faşist ilkelere bağlı kalman gerekiyordu. 1943’te – Il Duce’nin düştüğü yıl – James Cain’in The Postman Always Rings Twice adlı romanından uyarlanan Visconti’nin ilk filmi Obsession İtalya’da yasaklandı. Gerekçesi ise filmin kahramanının eşcinsel olarak kabul edilebilir bir karakter olmasıydı.

Filmin kahramanı faşist rejimin desteklediği erkeklik fikrine alenen karşı çıkıyordu. Kilisenin ve faşist rejimin öfkeli tepkisi bu filmi yasakladı. Film faşistler tarafından tamamen yok edilmeye bile çalışıldı ama Visconti, filmin bir kopyasını saklamayı başardı.

6. Jan Švankmajer

Sinemada Sansür: Ülkesinde Yasaklanan 10 Yönetmen
Jan Švankmajer

Jan Švankmajer, sinema tarihinin en büyük sürrealist yönetmenlerinden. Sadece en yenilikçi filmlere, kısa filmlere katkıda bulunma konusundaki multi-disipliner yetenekleriyle değil, aynı zamanda Çek Cumhuriyeti’nin içinde bulunduğu otoriter komünist rejime karşı savaşmaya cesaret eden birkaç kişiden biri olduğu için önemli bir yere sahip. Bu nedenle, Švankmajer‘in en önemli etkisi, çalıştığı otoriter bağlamdır.

Asıl amacı Çekoslovakya‘nın komünist bir devlet olarak liberalleşmesi olan devrimci bir girişim olan 1968 Prag Baharı‘nın [4] ardından, Švankmajer‘in Leonardův denik filmi, komünizm eleştirisi nedeniyle yasaklandı. Her ne kadar bu kısa filmde gerçekleri ve kurguyu birleştirmemesi sansürcüler tarafından kendisine söylenmiş olsa da, yönetmen bu isteği görmezden gelmeye karar verdi ve sonuç olarak yedi yıl boyunca animasyon filmi yapmaktan men edildi.

Bir süre sonra film yapımcılığına geri dönmesine izin verildi. Hugh Walpole’ün Otranto Kalesi ve Edgar Allan Poe’un Usher Evi’nin Düşüşü gibi onaylanmış edebi uyarlamalarını çekmeye karar verdi. Ancak, bu filmlerde de otoriter rejimleri ve baskıyı eleştirmek için bilinçsizliğin ortaya çıktığı irrasyonel görüntüleri kullandı.

Kariyerinin sonların Švankmajer kendi ülkesinde tekrar yasaklandı. 1982 yapımı Moznosti Dialogu adlı kısa filmi politik iletişimin başarısızlığını göstermekten dolayı hükümet tarafından sansürlendi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir